انیمیشن از نگاه گلپایگانی

نظرپور سپس در بیان ویژگی انیماتور رایانه‌ای اضافه می‌کند: «البته نکته‌ای که اینجا باید به آن توجه شود این است که انیماتور رایانه‌ای نه‌تنها باید به لحاظ فنی قابل باشد، بلکه باید ساخت انیمیشن سنتی را هم بداند و حتما از حرکت و ریتم‌شناسی حرکتی آگاه باشد.» بیان این موارد از زبان کارگردان مجموعه نمایانگر آن است که سازندگان انیمیشن فیل کوچولو تکنیک به کار رفته در اثر را با شناخت و آگاهی قبلی مورد استفاده قرار داده‌اند و به ملزومات این شیوه پرکاربرد انیمیشن‌سازی در ایران توجه داشته‌اند. به همین دلیل قوت تکنیکی این مجموعه، یکی از اصلی‌ترین وجوه موفقیت نسبی آن در مقایسه با دیگر انیمیشن‌های تولیدی شرکت صباست.

در خلاصه داستان مجموعه آمده است: «فیل کوچولو» داستان فیل کوچکی است که همراه با دوستان خود، خرسی، قناری، سنجاب، موشی و... در جنگل زندگی می‌کنند و در هر قسمت ماجرای تازه‌ای برای آنها اتفاق می‌افتد. فیل کوچولو در هر قسمت به کمک دوستانش اتفاقات تازه‌ای را تجربه می‌کند و چیزهای جدیدی یاد می‌گیرد...

این مجموعه نسبت به دیگر تولیدات مرکز فرهنگی ـ هنری صبا علاوه بر تکنیک ساخت، از داستان‌پردازی و شخصیت‌پردازی متفاوتی برخوردار است. بیشتر تولیدات انیمیشنی در کشور ما اصولا حول محور داستان‌های اسطوره‌ای، امثال و حکم و موضوعات مذهبی می‌گردد و کمتر انیمیشنی دیده شده است که شخصیت‌های آن، حیوانات و داستان‌های آن، صرفا آموزشی، آن هم بدون بهره‌گیری از موضوعات مورد اشاره باشد. از این رو می‌توان مجموعه فیل کوچولو را به عنوان تجربه‌ای جدید و متفاوت در ساخت انیمیشن در کشور قلمداد کرد. صحبت کردن از زبان حیوانات با کودکان نتایج مثبت فراوانی دارد. کودکان به گفتن قصه از این راه عشق می‌ورزند. چگونگی زندگی کردن حیوانات به روش انسان‌ها همچون غذا خوردن، صحبت کردن یا درس خواندن در ذهن کودکان وجود دارد. آنها با این تصورات و تخیلات برای خود داستان می‌سازند. می‌توان با ورود به این دنیا و سمت و سو دادن تخیلات کودکان، مطالب فراوانی به آنها آموزش داد و از آنجا که این آموزش از ذهن خود کودک برداشت شده است، جذابیت و تاثیر مناسب را در او خواهد داشت.

چگونگی استفاده از داستان‌ها و قصه‌گویی، از پدیده‌های سنتی یادگیری هستند و از عناصر اصلی در ساخت انیمیشن محسوب می‌شوند؛ بنابراین اگر انیمیشنی فاقد داستانی جذاب و گیرا باشد، به هر اندازه که در ساخت آن تکنیک قوی و حرفه‌ای به کار رود نمی‌تواند موفقیت بالایی کسب کند. از این رو می‌توان یکی از دلایل موفقیت فیل کوچولو را داستان‌پردازی خوب آن دانست.

در این مجموعه، شخصیت منفی به معنای واقعی وجود ندارد. تمام شخصیت‌ها خوب و مهربان هستند و از آنجا که این انیمیشن برای گروه سنی خردسالان تهیه و تولید شده، می‌توان گفت به هدف اصلی خود یعنی آموزش دادن به ساده‌ترین شکل ممکن آن هم با به‌کارگیری شخصیت‌های مثبت و در نتیجه ارائه تصویری روشن و امیدوارانه از زندگی رسیده است.

شخصیت‌های مجموعه به صورت کاملا معمولی و تخت رنگ‌آمیزی شده‌اند. از طرفی، فانتزی به کار رفته در آنها بسیار ناچیز می‌نماید، اما شخصیت‌ها، محبوبیت لازم و کافی برای تاثیرگذاری و جذب مخاطب کم‌سن و سال خود را دارند. از آنجا که این کاراکترها بسیار ساده و یکنواخت طراحی شده‌اند، در صورتی که عوامل، قصد داشته باشند قسمت‌های بیشتری از این مجموعه را بسازند، این امکان وجود دارد که نتوانند موفقیت لازم را در جذب مخاطب به دست آورند، چراکه شخصیت‌های مجموعه، فاقد قدرت نفوذ در ذهن مخاطب و ویژگی شاخصی برای ماندگاری هستند. بسیاری از انیمیشن‌هایی که در قسمت‌های انبوه تولید شده‌اند و سال‌های سال از پخش آنها می‌گذرد، دارای شخصیت‌هایی با یک ویژگی شاخص هستند و این ویژگی راز اصلی ماندگاری این آثار بوده است. طوری که حتی بعد از گذشت سال‌ها، کودکان توان به خاطر آوردن شخصیت‌ها و داستان‌های مجموعه را دارند؛ بنابراین می‌توان گفت انیمیشن فیل کوچولو در این خصوص دچار کمبود و نقص است.

فیل کوچولو، شخصیت اصلی داستان شبیه همه فیل‌های انیمیشنی است. چنان که خرسی، قناری، موشی و... هم به نمونه‌های پیشتر کارشده شباهت دارند. با این تفاوت که شخصیت فیل کوچولو هیچ ویژگی بارزی ندارد که آن را از نمونه‌های مشابه متمایز کند. فیل کوچولو نه باهوش است و نه کم‌هوش، نه تکیه‌کلامی دارد و نه نمک و شیطنت خاصی. بیش از اندازه ساده و خنثی است، طوری که در ذهن باقی نمی‌ماند. دیگر کاراکترها نیز به همین نقص دچارند. شاید بتوان گفت این مهم‌ترین مشکل مجموعه پویانمایی فیل کوچولوست.

ایراد دیگر مجموعه این است که شخصیت‌ها نام مشخصی ندارند. همان طور که توضیح داده شد کاراکترهای فیل کوچولو ویژگی شاخصی ندارند، بنابراین نداشتن اسم‌های خاص باعث بی‌هویتی آنها شده است. شاید اگر قناری اسمی داشت یا لاک‌پشت، خرس و حتی خود فیل کوچولو، مشکل شخصیت‌پردازی آنها زیاد به چشم نمی‌آمد، اما متاسفانه شخصیت‌ها فاقد این ویژگی ساده ولی تعیین‌کننده هستند.

با وجود این، عوامل تولیدکننده مجموعه فیل کوچولو بخوبی نیاز مخاطب خود را شناخته‌اند و با دقت و وسواس آن را در قالب داستانی زیبا عرضه کرده‌اند. مثلا در یکی از قسمت‌های انیمیشن فیل کوچولو بخوبی به این نیاز کودک یعنی آشنایی با صداهای مختلف حیوانات پرداخته شده است. علاوه بر آن به کودکان صدای حیوانات و در لفافه، ویژگی‌های منحصر به فرد را آموزش می‌دهند. فیل کوچولو از صدای زیبای قناری لذت می‌برد و سعی دارد بخوبی او بخواند، اما هر چه تلاش می‌کند بیهوده است. او همراه قناری پیش لاک‌پشت می‌رود تا علت ناتوانی‌اش را در آواز خواندن به سبک قناری بفهمد و آنجا لاک‌پشت برای آنها توضیح می‌دهد که هر حیوان صدای خاص خود را دارد. سپس قناری و فیل کوچولو سکوت می‌کنند تا صدای حیوانات جنگل را بشنوند و از صدای آنها، حیوانات را تشخیص دهند. داستان، با این بار آموزشی براحتی روایت می‌شود و با وجود سادگی‌اش جذابیت لازم را دارد.

در مجموع می‌توان گفت انیمیشن فیل کوچولو یکی از تولیدات قوی و امیدوارکننده مرکز فرهنگی ـ هنری صباست که با نگاهی متفاوت نسبت به دیگر تولیدات این مرکز ساخته شده است. نواقص مجموعه در حدی نیست که بتوان محاسن آن را نادیده گرفت. در واقع فیل کوچولو یک شروع خوب برای ساخت انیمیشن‌هایی از این نوع بوده و می‌تواند پایه‌گذار شیوه‌ای نو در تولید انیمیشن ایرانی برای مخاطب کودک باشد.

محسن نظرپور در نقش کارگردانی این مجموعه از پس تکنیک به کار گرفته شده در انیمیشن (کات‌اوت رایانه‌ای) بخوبی برآمده است و داستان‌پردازی مجموعه که نقطه مثبت آن عنوان شد به عهده اکرم رفیعی، فیلمنامه‌نویس اثر بوده است. دیگر عوامل دست‌اندرکار تولید این مجموعه عبارتند از: مهناز یزدانی (انیماتور و طراح شخصیت)، پریسا صنیعی (طراحی زمینه و رنگ‌آمیزی رایانه‌ای)، حسین نظرپور (مجری طرح) و حدیث دندانفرد (دستیار کارگردان). در ضمن امور رایانه‌ای مجموعه را هم محسن نظرپور، کیانوش کوجانی، محمد کاظمی و حدیث دندانفرد به صورت مشترک به عهده داشته‌اند.

بهار عسگری