The Orange Aardvark             http://www.ifilm.com/ifilmdetail/2729385

 

 

 

Behzad Farahat

--------------------------------------------------------------------

-------------------------------------------------------------------

سه شنبه، 2 خردادماه 1385  پيامدهای ناگوار يک کاريکاتور

اين روزها شاهد اتفاقات تلخي هستيم که متاسفانه نتيجه آن بسيار عجيب و غم انگيز است. در پي چاپ کاريکاتوري در روزنامه ايران جمعه، برخی ازهموطنان آذري زبان اين کاريکاتور را توهين به خود فرض کردند و پس از آن اعتراض ها و تحصن هايي در این ارتباط صورت گرفت .
اگر چه انتظار مي رفت روزنامه ايران با دقت بيشتري کارها را مورد بررسي قرار دهد اما آيا اين حادثه که به نظر مي رسد ناشي از سهو و نه تعمد کاريکاتوريست ايران جمعه بوده آيا بايد اين گونه و در اين حجم وسيع مورد تکفير واقع شود!
واضح و آشکار است که کاريکاتوريستي که اين طرح را کشيده است در پي رسيدن به اغراض سياسي همچون اتفاقاتي که در خارج از کشور براي برپا کردن جوي ناامن ايجاد مي شود، نبوده است. در عين حال بايد توجه داشت مسوولان روزنامه ايران بلافاصله بعد از اين اتفاق در چند نوبت در يادداشت اصلي و سرمقاله خود ضمن عذرخواهي از اين اتفاق خبر از اخراج طراح اين روزنامه دادند و ضمن قطع همکاري با وي از اين اقدام که به سهو صورت پذيرفته بود پوزش خواستند.
بنابراين در حال حاضر با مطالب پيش گفته که در نهايت منجر به دستگيري طراح و توقيف روزنامه ايران شد، ادامه اين اعتراض ها غيرطبيعي و بيرون از روال معمول است.
در اين واقعه که نوعي خطا در ارائه مطلب بوده ، به نظر نمي رسد که غرض ورزي و نيت سوئي در آن وجود داشته است. در تفسير منطقي اين اتفاق بايد گفت اگر کاريکاتور ياد شده را مصداق يک خطا تلقي کنيم تاوان اين خطا تذکر دادن به خطاکار و نهايتا اخراج او خواهد بود که تمامي اين اقدامات از سوي روزنامه ايران صورت پذيرفته و اين روزنامه از مردم و خوانندگان به دفعات پوزش خواسته است. در اين راستا حتي کار تا جايي پيشرفته که طراح در حال حاضر تحت پيگرد قانوني و بازداشت به سر مي برد. بنابراين ادامه اين اعتراض ها به هيچ وجه نمي تواند توجيه منطقي و قابل قبولي داشته باشد.
نکته اي که در اين باره مي توان به آن اشاره کرد اين است که بسياري از همکاران آذري زبان ما در حيطه کاريکاتور معتقدند که اين اتفاق از روي سهو صورت گرفته است. و به هيچ وجه معتقد به اين مسئله نيستند که اين کار يک توطئه حساب شده بر عليه هموطنان آذري زبان ما بوده است.
در عين حال بايد گفت در ايران تا کنون مسئله و معضلي به نام آذری و فارس وجود خارجي نداشته و ندارد و صاحبان اين دو زبان به اندازه اي در هم آميخته اند که تفکيک آن دو از يکديگر غيرممکن به نظر مي رسد. امروزه در نظام اسلامي که طي ماه هاي گذشته به نقطه سرنوشت سازي رسيده و يکپارچگي ملت در دفاع از دستاوردهاي علمي مورد نظر همگان اعم از زبان و قوميت مي باشد به نظر مي رسد دامن زدن به تفاوت هاي قومي و زباني يکي از راهکارهاي مناسب براي ايجاد شکاف در سطح به هم پيوسته ملت ايران است.
در پايان مطمئنيم علي رغم خيال خام دشمنان بيروني هموطنان شريف آذري زبان بسيار فرهيخته تر از آنند که اين ماجرا را اقدامي توطئه گرانه عليه خود فرض نمايند و اميدواريم با درايت و هوشمندي اين عزيزان اين اعتراض ها پايان يابد.
خانه کاريکاتور ايران، موسسه گل آقا و جمعی از هنرمندان کاريکاتوريست ايرانی

 جمال رحمتی

زمانه‌اي زندگي مي‌كنيم كه مرزها رنگ باخته‌اند. مرز بين فرهنگ‌ها و قوميت‌ها. در زبان فارسي كلمات بسياري را مي‌توان يافت كه ريشه فارسي ندارند.
بسياري از آنان در زبان نوشتاري مورد استفاده قرار نمي‌گيرند. اما به صورت محاوره‌اي بسيار متداولند. «ايكي ثانیه»، «قاراشميش»، «نمنه» و … واژگاني هستند كه به وفور در مكالمات روزمره مورد استفاده هستند. همين‌طور واژگاني عربي، انگليسي و فرانسوي. اين طبيعت زندگي در اين زمانه است. زمانه‌اي كه هيچ مرز و ديواري را برنمي‌تابد. مدتي است كه مانا نيستاني و مهرداد قاسم‌فر در حبس هستند. اولي به جرم ترسيم كاريكاتوري كه باعث رنجش هموطنان عزيز آذري شده و دومي به دليل مسئوليت جريده‌اي كه كاريكاتور مورد اشاره در آن به چاپ رسيده است.
به چند دليل خود را موظف مي‌دانم در مورد كاريكاتوري كه باعث ايجاد جنجال شده است اظهارنظر كنم. يكي به اين دليل كه آشنايي نزدك و ديرينه‌اي با مانا نيستاني دارم و با درونيات و خصوصيات اخلاقي و فردي او بيگانه نيستم. و دوم به دليل اينكه كاريكاتوريستم و زبان مادري‌ام تركي است و سوم به دليل همكاري‌ام با «ايران جمعه» و آشنايي با مشي اين نشريه، آشنايي من با مانا به بيش از 12 سال برمي‌گردد؛ از زمان همكاري‌مان با «آدينه» و «دنياي سخن» و بعد از آن نيز همكاري مشتركمان با بيش از دويست نشريه ديگر. با توجه به خصوصياتي كه در اين زمان طولاني آشنايي از مانا سراغ دارم، به جرات مي‌توانم بگويم آنچه كه او بر روي كاغذ آورده است يك اشتباه كاملا سهوي است. كلمه «نمنه» در زبان محاوره‌اي به طور شفاهي مورد استفاده است اما مانا از ابعاد مكتوب كردن چنين كلمه‌اي آن هم در رسانه دولتي بي‌خبر بوده است. خصوصياتي كه من از او مي‌شناسم به او اجازه نمي‌دهد كه توهين را با كارش آميخته كند. اين را همه آنهايي كه كارهاي او را دنبال كرده‌اند تاييد مي‌كنند. در پايان به عنوان كاريكاتوريست ترك از عزيزان همزبان خود درخواست مي‌كنم تا با توجه به عذرخواهي چند باره مانا نيستاني و همين‌طور اقدامات ديگري كه همگي به منظور پاسخ دادن به احساسات پاك عزيزان آذري‌ صورت گرفته است، بزگوارانه در شكل برخورد با اين اتفاق تجديدنظر كنند. زيرا آنچه كه اتفاق افتاده است يك اشتباه غيرعمد است.

                               ****************************

اختصاص چند صفحه از روزنامه ايران جمعه به طنز و كاريكاتور، اتفاقي بود كه آغاز خوبي داشت و دست‌اندركاران طنز بچه‌ها را خوشحال كرد، اما اين حادثه خوب، اين روزها سرنوشت تلخي پيدا كرده. پس از چاپ يك كاريكاتور در اين صفحه‌ها كه يك سوسك در جواب يكي از شخصيتها مي‌گويد: «نمنه!» ناگهان اتفاق عجيبي رخ داد. هموطنان آذري زبان اين كاريكاتور را توهيني به خود فرض كردند و پس از آن اعتراضها و تحصنهايي در سراسر كشور رخ داد و روزنامه ايران هم با عذرخواهي از هموطنان آذري زبان خبر داد طراح اين روزنامه اخراج شده است! شيوه جديدي كه گويا مديران مسئول باب كرده اند و معلوم نيست وقتي قرار است نويسنده و طراح مسؤول كامل آثارشان باشند، نقش مدير مسؤول اين وسط چه صيغه اي است؟ از آن طرف محمدرضا باهنر (نايب رئيس مجلس شوراي اسلامي) هم ريشه اين توطئه را مانند توطئه‌هاي اخير در خارج از كشور دانست!
اما كساني كه مجموعه اين كاريكاتورها را در گذشته ديده بودند، مي‌دانند در نهايت اين حادثه را مي‌توان به كم توجهي در حساسيت برانگيز بودن برخي مسائل جامعه بزرگ ايراني دانست. از طرفي با وجود ابزار دست قرار گرفتن هنر كاريكاتور براي بازيهاي سياسي در جهان امروز، انتظار مي‌رفت روزنامه ايران با دقت بيشتري كارها را انتخاب كند. اما آيا اين حادثه كه به احتمال زياد ناشي از همين سهوها و نه تعمد كاريكاتوريست ايران جمعه بوده، شايسته اين همه لعن و نفرين بود؟
قطعاً عكس‌العمل همه ما در مقابل شخصي كه در خيابان «بدون غرض‌ورزي و فقط براساس يك حادثه» به ما تنه مي‌زند و بعد هم عذرخواهي مي‌كند با كسي كه راه را بر ما مي‌بندد و يك جفت كشيده توي گوشمان مي‌خواباند متفاوت است. كاريكاتوريست ايران نه يك هنرمند فراري است كه در پاريس يا نيويورك نشسته باشد و بي‌دغدغه پاسخگو بودن در برابر اثرش، كار كند و نه شخصي است كه سابقه سياسي داشته باشد و هنرش را وسيله‌اي براي رسيدن به اغراض سياسي‌اش قرار دهد. اگر كمي منطق را وارد اين بحران كنيم ديگر نيازي به تكرار تركيب نوپا و تنش‌زاي كاريكاتور اهانت‌آميز نيست. اصطلاحي كه ناخودآگاه ذهن شنونده را به سمت ماجراي كاريكاتورهاي روزنامه دانماركي هدايت مي‌كند. آيا اين كاريكاتوريست با آن كاريكاتوريستها قابل مقايسه است؟
متأسفانه در اين ميان همان طور كه رحيم بقال اصغري (رئيس انجمن كاريكاتوريستهاي تبريز) در يادداشتش اشاره كرده هنر كاريكاتور با توهين‌آميز بودن هر چه بيشتر عجين مي‌شود و شايد روزي برسد كه حتي كشيدن كاريكاتور مثلاً شخص بنده باعث شود فكر كنم كاريكاتوريست آن اثر قصد توهين به مرا داشته چون كاريكاتور ديگر به‌عنوان ابزار توهين شناخته شده است!
آيا اين اعتراض‌ها از سوي هموطنان آذري زبان هدايت مي‌شود يا كساني كه مي‌خواهند جامعه ايران كه امروز بيشتر از هميشه نيازمند به آرامش است وارد فضاهاي بدگماني و اضطراب و ناآرامي شود؟ بهتر نبود آقاي باهنر به جاي يك عكس‌العمل عجولانه در مورد يك كاريكاتوريست ايراني و يك روزنامه دولتي به توطئه‌هايي كه براي سلب آرامش پيش آمد توجه مي‌كردند؟ همه مي‌دانند و شايد اين جمله اضافي باشد كه مؤسسه گل‌آقا از روز اول تاكنون با هر نوع توهين و دست‌اندازي و استفاده از لهجه و گويش محلي مخالف بوده و هست. ما از كاريكاتور به‌عنوان يك هنر والا و از طنز به‌عنوان يك ژانر ادبي نام مي‌بريم و طبيعتاً با هر اقدامي كه ضد اين باشد مخالفيم. اما اين را از خوانندگان فهيم و مردم مهربان آذري مي‌خواهيم كه كمي منصفانه به اين مسأله نگاه كنند. گره‌اي را كه مي‌شود با دست باز كرد، با دندان محكم‌تر نكنيم.